دسته‌ها
پلانگذرای شهری

ویژگی‌های پلانگذاری؛ ده ویژگی که همیشه باید در نظر داشت

ویژگی‌های پلانگذاری

آیا ویژگی‌های پلانگذاری را در پلان‌تان در نظر گرفته‌اید؟ چک‌لیست را ببینید (مشاهده | دانلود)

از آنجایی که تفاوت بین «پلانگذاری» و «عدم پلانگذاری» وجود دارد، می‌توان موضوع ویژگی‌های پلانگذاری را مطرح کرد که به این تفاوت‌ها می‌پردازد.

دانستن این تفاوت‌ها به ما کمک می‌کند تا درک بهتری از پلانگذاری پیدا کنیم و بفهمیم که هر سندی مکتوب را نمی‌توان پلانگذاری حساب کرد. برای پلانگذاری ویژگی‌های زیادی در نظر گرفته شده است که ما ۱۰تای آنرا ذیلاً آورده‌ایم.

۱. پلانگذاری فعالیت «کاملاً عمومی» است

در سطوح منقطه‌یی و شهری پلانگذاری یک فعالیت عمومی است. عمومیت پلانگذاری از آنجا می‌آید که این امر برای تأثیرگذاری بر اعمالِ افراد، گروه‌ها، ادارات و دولت انجام می‌شود.

۲. پلانگذاری فقط یک تصوّر و خیال آرمان‌شهری نیست

پلانگذاری وضعیتِ مطلوب را در آینده در نظر دارد؛ و بر خلاف خیال‌پردازی، لوازم و اقدامات لازم برای رسیدن به آن وضعیت را نیز مشخص می‌کند.

پلان باید قابل تطبیق باشد

از اینرو، فکر کردن درباره استراتژی‌های ایجاد تغییر و تحول در وضعیت اجتماعی، محیطی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی، بدون عزم اجرای آنها، یا بدون داشتن قدرت و منابعِ لازم و کافی برای پیشبرد آنها – اگر هم مفید باشد – اما در هر صورت «پلانگذاری» به حساب نمی‌آید.

۳. پلانگذاری متوجه و مربوط به زمان حال نیست

سومین نکته درباره‌ی پلانگذاری محدوه‌ی اثرِ زمانی آن است. پلانگذاری نه‌تنها متوجه زمانِ حال نیست، حتی ارتباط دقیق آن با زمان آینده نیز جای بحث و گفتگو دارد. چرا که آینده آنطوری که باید قابل پیش‌بینی نیست.

پلانگذاری با سیاست‌گذاری سروکار دارد و در آینده عمل می‌کند. سعی در پیش‌بینی اعمال و فعالیت‌های انسانی و محیطی دارد تا در صورتِ ضرورت، بتوانند آن را مهار و یا در مسیر بهتر هدایت کند.

۴. امتحان و خطا در پلانگذاری جایی ندارد

البته این بدین معنا نیست که پلانگذاری نمی‌تواند شامل تجربه باشد؛ بلکه، اصول اساسی در پلانگذاری، ایجاب می‌کند که کسب تجربه در بستر علمی، براساس استراتژی و به شکل آگاهانه انجام شود.

امتحان و خطا در پلانگذاری جایی ندارد.

۵. پلانگذاری محدود به «تولید پلان» نیست

پلانگذاری، اگر محدود به سند مکتوب باشد، هر چه باشد، پلانگذاری نیست.

از ویژگی‌های پلانگذاری، با توجه به «تطبیقِ» پلان، ارتباط منطقی میان «پلانگذاری»،‌ «مدیریت» و «عمل» است.

نه فقط ارتباط، بلکه پلانگذاران باید یکپارچگی هوشمندانه‌ی میان این سه عامل، پلانگذاری، مدیریت و عمل ایجاد کنند.

۶. اراده، قدرت و تعهد؛ سه عنصر ضروری برنامه‌ریزی

پلانگذاری اگر نتواند این سه عنصر مهم را دربر داشته باشد، نمی‌تواند نتایج برنامه را به زبان عملیاتی ترجمه کند.

قدرت، اراده و تعهد سه عنصر اصلی پلانگذاری است.

این سه عنصر زیربنایی می‌تواند پلان‌ها را به پالیسی‌ها، پروپوزل‌ها/پیشنهادات، برنامه‌های عملیاتی، پروژه‌ها و فعالیت‌های کوچکتر تبدیل کرده و به نتیجه‌ی موفقیت‌ آمیز، یعنی تطبیق برساند.

۷. اتفاق‌نظرِ مشخصی درباره تعریف پلانگذاری وجود ندارد

سیستماتیک بودن، چند بعدی بودن، دید کلی‌نگر و ویژگی دینامیک (تغییریابنده‌ی) پلانگذاری باعث می‌شود تعریف واحدی از آن وجود نداشته باشد.

با آن‌هم از مطالعه‌ی شباهت میان تعریف‌های متنوعِ پلانگذاری، این مفهوم را می‌توان طوری ذیل توضیح داد:

پلانگذاری با آینده‌ی کوتاه‌مدت، میان‌مدت‌ و بلندمدت سروکار دارد. اما بهتر است به یاد داشته باشیم که پیچیدگی‌های پلانگذاری اکثراً باعث می‌شود که نتاقضات در تعریف این مفهوم به‌وجود بیاید.

مثلاً آینده‌نگری از ویژگی‌های اصلی پلانگذاری است. درحالی «آینده» خود دارای خاصیت پیش‌بینی‌ناپذیر است.

در پلانگذاری، ما همیشه با «انتخاب» مواجه هستیم.

با تعریف دقیق‌تر، پلانگذاری با انتخاب یک یا چند گزینه یا اختیار از بی‌شمار گزینه‌ها و اختیارات، که برای آینده قابل تصور است، سروکار دارد.

پلانگذاری شهری به مطالعه‌ی دقیق و وسیعِ رفتار زندگی انسان ضرورت دارد، تا با تولید و تشخیص بهترین روش‌ها و مسیرها، بتواند مناسب‌ترین و ممکن‌ترین گزینه‌ها را برای تطبیق انتخاب کند؛ روی عبارات مناسب‌ترین و ممکن‌ترین بسیار دقت کنید.

۹. پلانگذاری با تخصیص منابع سروکار دارد

اگر به ویژگی‌های اصلی پلانگذاری دقت کنیم می‌بینیم که این کار نوعِ از فعالیت تخصیص‌دهنده‌ی منابع است که با تصمیم‌گیری همراه است. با این توضیح، پلانگذاری یک نوع فعالیتِ سیاسی به حساب می‌رود.

پلانگذاری در ذات خود مدیریت درست منابع برای رسیدن به وضعیت مطلوب است.

به این دلیل، در تخصیص منابع عامه باید حداکثر دلسوزی وجود داشته باشد. تدبیر درست، هوشیاری و سنجش دقیق، جلوگیری از زیاده‌روی در مصرف منابع، کاهش تنش بین اعمال و نیازهای اشخاص، گروپ‌ها و سازمان‌های موجود و تلاش در جهت کاهش نابرابری در جامعه همیشه باید در نظر گرفته شود.

۱۰. پلانگذاری از جمله مسائل «شریر» است

از آنجایی که زندگی اجتماعی بسیار پیچیده است و سیاست‌گذاری‌ها و پلانگذاری‌های مرتبط با آن از این پیچیدگی‌های پیروی می‌کند، پلانگذاران شهری با مسائل ساده مواجه نیستند.

مسائل که در برابر پلانگذاران، خصوصاً پلانگذاران شهری قرار می‌گیرند، به دلیل پیچیدگی زیادشان، در جمع مسایل شریر دسته‌بندی می‌شوند. [مسائل شریر؟]

ویژگی‌های پلانگذاری محدود به این ده مورد نیست. اما درنظر گرفتن این ده ویژگی به طرح پلان‌های بهتر کمک می‌کند و تطبیق آنرا ساده‌تر می‌کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *