دسته‌ها
پارک و فضای سبز

جنبه زیبایی گیاهان در طراحی پارک و فضای سبز شهری

یک شهر هوشمند ضرورت به فضای سبز با طراحی هوشمند دارد؛ و این کار، از جمله، شناخت جنبه‌های زیبایی گیاهان را می‌طلبد.

این بخش چِک‌لیست دارد. (i)

دانستنِ قواعد روانشناسی ناشی از دید نباتات (گیاهان)، تهداب اصلی طراحی فضای سبز، پارک و لندسکیپ را می‌سازد. شناخت خصوصیات بصری گیاهان و لحاظ کردن آن در طرح و دیزاین می‌تواند جذابیت طرح و زیبایی فضا را بیشتر کند. آنچه که در ادامه می‌خوانید درباره خصوصیات بصری گیاهان و تضادهای رنگی است.

آنچه که در ادامه می‌خوانیم

اهیمت وجود تضادها در طراحی

همه‌ی تکنیک‌های بصری به صورت قطب‌های متصاد و در مقابل یکدیگر تعریف می‌شود؛ این یعنی بدون پستی بلندی نیست، بدون گرما سرما.

تضاد موجود در پدیده‌ها باعث می‌شود حواسِ ما نسبت به معانی آنها حساس‌تر شوند. این کار برقراری ارتباط میان مشاهده‌گر و طرح را ساده‌تر می‌کند. درگیر کننده‌گی طرح را زیاد کرده و جذابیت آنرا افزایش می‌دهد.

توضیح: پدیده: هرآنچه به واسطه‌ی حواس ما قابل درک است. توده: مجموع اجزای یک کل که روی هم یک شکلِ معین را می‌سازد.

تضادها ذهن را تحریک کرده و باعث جلب توجهِ بیشتر می‌شود. خصوصیات بصری نباتات نیز از این قاعده مستثنی نیست. این خصوصیات در قالب فورم، بافت و رنگ توضیح داده می‌شود.

وجود تضاد در طراحی نگاه بیننده را می‌رُباید.

💡 هنگامی که طراح (دیزاینر) نسبت به این تضادها آگاه باشد، می‌تواند با درنظرداشت سایر اصول زیبایی شناسی، احساسات درونی خود را به آسانی به طرح انتقال دهد. قسمت‌های را تضعیف کند و قسمت‌های دیگر را تقویت و از این طریق، محیط دلپذیر ایجاد کند. تا در نهایت، منجر به نشاط و ارضایی درونی مشاهده‌کننده شود.

فورم در جنبه زیبایی گیاهان و خصوصیات بصری آنها

شکل نهایی توده‌ی یک نبات، فورم آنرا می‌سازد.

اکثریت طراحان فورم یک گیاه را همان خطوط خارجی آن می‌دانند؛ در حالی‌که، الگوی شاخه‌بندی، تعداد شاخه‌ها، شکل رشد، اندازه و جهت قرار گرفتن گیاه نیز نقش اساسی در پیدایش فرم نهایی گیاه دارد.

در شکل گیری فورم نباتات، زاویه‌های کوچک در محل انشعاب شاخه‌های جانبی باعث ایجاد فورم‌های راست (مستقیم) و زوایای بزرگ و باز منجر به شکل‌گیری فورم‌های کروی (گرد) می‌شوند.

درختان زینتی به این فورم‌ها یافت می‌شوند: کروی، هرمی، ستونی، بیضوی، مجنون، مخروطی و گلدانی.

درختچه‌های زینی به فورم‌های ستونی، کروی، عمودی باز، مجنون، هرمی، گسترده و قوسی کپه‌یی یافت می‌شوند.

فورم گیاه و جنبه عملکردی آن

قاعده‌تاً در طراحی کاشت ویژگی‌های بصری هر فورم مشخص‌کننده‌ی جنبه‌ی عملکردی آن نیز هست.

درختانِ که ارتفاع آن‌ها با عرض‌شان یکی‌اند، دارای شاخ و برگ متراکم‌اند فورمِ کروی خواهند داشت. این درختان در دسته‌ی درختان سایه‌انداز قرار می‌گیرند و معمولاً در قطعات چمن‌کاری شده و حاشیه‌های جاده‌ها کاشته می‌شوند.

فورم ستونی در گیاهان

درختانِ که شاخه‌های بلند، عمودی و قوی دارند و ارتفاع‌شان نسبت به عرض‌شان خیلی زیادند، فورم ستونی خواهند داشت. این گیاهان جزء گیاهان تأکیدی هستید و به تعمیرات (ساختمان‌ها) فورم می‌دهند. این گیاهان معمولاً در مکان‌های رسمی و اداری غرس می‌شوند.

💡 فراموش نکنیم که فورم گیاه تابع نحوه‌ی رشد آن نیز هست؛ این یعنی یک گیاه ممکن در مراحل مختلف رشد، فورم‌های مشخصی را به خود گیرد. از اینرو در طراحی کاشت، بهتر است گیاهان با توجه به فورم دوران بلوغ‌شان انتخاب شوند. این کار شاخه‌بری و فورم‌دهی گیاه را در آینده رفع خواهد کرد.

نکته‌ی دیگری قابل توجه ارتباط روشن بین فورم گیاهان با توپوگرافی و شرایط اقلیمی ساحه است که نهایتاً به خلق لندسکیپ ساحه ختم می‌شود. به عنوان نمونه، در مناطق کوهستانی فورم‌های گیاهی مخروطی و تیز بیشترند. بلندی‌های تیز و مرتفع با فورم مخروطی و تیز هماهنگی بیشتر دارد.

در میلان‌ها و مناطق تپه‌یی نباتات با فورم کروی و در دشت‌های باز فورم‌های افقی بیشتر می‌باشند. در مجموع ارتباط روشنی بین فورم گیاهان و توپوگرافی ساحه وجود دارد.

💡 کوت (توده)های گیاهی را از روی فورم کلی آنها طوری انتخاب می‌کنند که مشاهده‌ی آنها اثر مطلوب داشته باشند. مثلاً اگر بخواهیم نگاه بیننده را به سمت بالا هدایت کنیم از درختان رو به بالا استفاده می‌کنیم. شاخه‌های افقی سطح دید ما حفظ می‌کند و بر فراخی میدان می‌افزاید. درختان مجنون، به علت روبه‌پایین بودنِ‌شان نگاه بیننده را به پایین متمایل می‌کند.

دانستنِ قواعد روانشناسی ناشی از دید نباتات، زیربنای اساسی طراحی فضای سبز، پارک و لندسکیپ را می‌سازد.

💡 فورم‌های درختی تیت و افشان، به دلیل دارا بودن شاخه‌های ظریف و نرم، به راحتی با کوچکترین وزش باد (شمال) تکان می‌خورد. به همین علت، از این درختان بیشتر برای فضاهای که جهتِ آرامش و استراحت ساخته می‌شود، استفاده می‌کنند. این فورم درختان سَبُکی، رهایی و حرکت و تکان را به همراه دارد.

بافت در خصوصیات بصری نباتات

بافت گیاه عبارت کیفیتی است که در اثرِ همبستگی بین شاخ و برگ گیاه، به همراه رابطه بین اندازه شاخه‌ها و دیگر قسمت‌های آن به وجود می‌آید. بافت گیاه نظر به فاصله می‌تواند براساس معیارهای متفاوت تعیین و تعریف شوند.

💡 از فاصله‌های نزدیک؛ اندازه‌ی برگ، فاصله برگ‌ها و سطح، کیفیت و شفافیت آنها تعیین کننده‌ی بافت یک گیاه است؛ در حالی‌که از فاصله‌های دور؛ توده‌ی شاخ و برگ گیاه،‌ مقدار جذب و انعکاسِ نور از سطح شاخ و برگ و چگونگی سایه‌ی روشنِ آنها بافت می‌سازد.

سه نوع بافت داریم

بافت سبک: در انواع (گونه‌ها)ی نباتی دارای دُم‌برگ بلند، سطح بالایی یا تحتانی برگ‌ها روشن یا سفید، برگ‌ها دارای حاشیه‌ی بریده‌بریده، جداازهم و فاصله‌دار همراه با شاخه‌های زاویه‌دار باشند بافت سبک گفته می‌شوند. این بافت‌ها نرم جلوه می‌کند و معمولاً نورِ بیشتری از میان شاخه‌ها عبور می‌کند.

انواع بافت‌های نباتات

اگر دم‌برگ‌ها کوتاه، سطح برگ‌ها تیره و به‌هم‌چسپیده با حاشیه‌های همراه با شاخه‌های منفرد و متراکم باشند، بافت را سنگین گویند. در این نوع بافت نوری کمتری از میان شاخه‌های گیاه عبور می‌کند.

بافت متوسط حط وسط میان این نوع بافت را تشکیل می‌دهد.

با توضیحات بالا احتمالاً می‌دانید که سایه‌ی که به‌واسطه‌ی بافت سنگین ایجاد می شود بسیار قدرتمند و متراکم است. بافت‌های نرم بیانگر سرزندگی، راحتی و کمی آشفتگی است.

💡 بافت باید هدفِ دیزاین و حس مکان را تقویت کند؛ مثلاً: بافت‌های سنگین به آسانی قابل دید بوده، مشخص، مطمئن و جسور به نظر می‌رسد.

نکته‌ی دیگر قابل یادآوری این است که بافت گیاه با افزایش سن آن تغییر می‌کند. گیاهان جوان نسبت به گیاهانِ پیر بافت سنگین‌تری دارند.

رنگ نبات در خصوصیات بصری و جنبه زیبایی گیاهان

می‌دانیم که رنگ حاصل انعکاس نور از سطح اجسام است. رنگ‌ها توسط جشم دریافت می‌شوند و احساساتِ متفاوتی در انسان به وجود می‌آورند. رنگ‌ها از سه جنبه مورد بررسی قرار می‌گیرند:

۱. زمینه/اسکوپ رنگ: کیفیتی که مشخص کننده نام رنگ است. رنگ‌های اصلی سه رنگ‌اند: زرد، سرخ و آبی. دیگر رنگ‌ها از ترکیب‌های متفاوت این سه رنگ به وجود می‌آیند.

دایره‌ی رنگی

۲. ارزش رنگ: به مقدار درخشش (روشنی یا تاریکی) رنگ گفته می‌شود که ارتباط مستقیمی با میزان نور انعکاسی از هر رنگ دارد. براساس میزان انعکاس نور، رنگ به این ترتیب قرار می‌گیرند‌: زرد، نارنجی، سرخ، بنفش، آبی و سبز.

۳. شدت رنگ: این فکتور/مشخصه درجه‌ی خلوص یک رنگ را نشان می‌دهد. هرچه یک رنگ خالص‌تر باشد، از شدت بیشتر برخوردار است. رنگ‌های خالص‌تر ساده، جذاب و حامل بار عاطفی تندتر اند؛ و بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند.

مفاهیم کلی رنگ‌ها در ذهن انسان‌ها

مفهوم خاص: با توجه به ساختار روحی و روانی یک فرد، ممکن رنگ‌ها خاص برای او معنای داشته باشد و به سمت آن رنگ گرایش و تمایل داشته باشد. درحالی‌که برای افراد مفهومی نداشته باشد.

رنگ‌ها می‌تواند برای گروه از افراد نیز دارای معنای خاص باشد. مثلاً رنگ‌های یک فرقه یا مذهب خاص و یا هم رنگ پرچم یک کشور.

نتوع رنگ‌های نباتات

مفهوم عام: بعضی از مفاهیم وابسته به ساختار فزیولوژیکی چشم انسان می‌باشد، از اینرو برای تمام افراد عین مفهوم را دارد. اثرات رنگی معمولاً براساس شدت، تضاد و ضعف آنها مشخص می‌شود.

مفاهیم عام رنگ‌ها همه‌ی افرادر را در بر می‌گیرد از اینرو در دیزاین لندسکیپ بسیار مهم است. این مفاهم در چارچوب تضادهای رنگی توضیح داده شده است.

تضادهای رنگی در طراحی لندسکیپ

در حال تکمیل…


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *